Nắng nóng từng được xem là câu chuyện của thời tiết. Khi nhiệt độ tăng, doanh nghiệp bật thêm quạt, điều chỉnh điều hòa hoặc nhắc nhân viên uống đủ nước.
Nhưng khi sức nóng làm tăng rủi ro sức khỏe, gián đoạn ca làm, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến năng suất, đây không còn là vấn đề riêng của bộ phận an toàn lao động. Nắng nóng đã trở thành một rủi ro nhân sự và kinh doanh cần được quản trị có hệ thống.
Câu hỏi dành cho doanh nghiệp lúc này không chỉ là: “Hôm nay trời có nóng không?”
Mà phải là: “Hệ thống làm việc của chúng ta có đủ khả năng bảo vệ con người và duy trì hoạt động khi khí hậu ngày càng khắc nghiệt không?”
Nắng nóng đang bước vào bảng rủi ro doanh nghiệp
Báo cáo State of the Climate in Asia 2025 của Tổ chức Khí tượng Thế giới cho thấy châu Á đang nóng lên nhanh hơn mức trung bình toàn cầu. Năm 2025 nằm trong nhóm từ năm nóng thứ hai đến thứ tư từng được ghi nhận tại khu vực, tùy theo bộ dữ liệu được sử dụng; nhiệt độ cực đoan tiếp tục là một đặc điểm nổi bật trên nhiều quốc gia châu Á.
Ở cấp độ nơi làm việc, quy mô ảnh hưởng còn đáng chú ý hơn. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, khoảng 2,41 tỷ người lao động trên thế giới phải tiếp xúc với nhiệt độ quá cao mỗi năm. Việc tăng cường các biện pháp an toàn và sức khỏe nghề nghiệp liên quan đến nhiệt có thể giúp tiết kiệm tới 361 tỷ USD chi phí y tế và thu nhập bị mất trên toàn cầu.
WHO cho biết nhiệt độ quá cao có liên quan đến hơn 22,85 triệu ca chấn thương nghề nghiệp mỗi năm. Năng suất lao động có thể giảm khoảng 2–3% với mỗi độ tăng thêm khi chỉ số nhiệt WBGT vượt 20°C.
Điều này có nghĩa là một ca làm việc vẫn có thể diễn ra đủ tám tiếng, nhưng tốc độ xử lý, khả năng tập trung, chất lượng đầu ra và độ an toàn có thể không còn như cũ.
Không chỉ người làm ngoài trời mới gặp rủi ro
Khi nhắc đến nắng nóng tại nơi làm việc, nhiều người thường nghĩ đến công nhân xây dựng, nhân viên giao nhận, lao động nông nghiệp hoặc đội ngũ vận hành ngoài trời.
Đây đúng là những nhóm chịu rủi ro cao, nhưng không phải toàn bộ bức tranh.
Người lao động trong nhà máy, nhà kho, bếp công nghiệp, xưởng sản xuất, khu vực có máy móc tỏa nhiệt hoặc thông gió kém cũng có thể bị stress nhiệt. Công việc đòi hỏi vận động thể lực cao hoặc phải mặc trang phục bảo hộ kín càng khiến cơ thể khó giải phóng nhiệt.
Ngay cả nhân viên văn phòng cũng có thể chịu ảnh hưởng gián tiếp:
- Mất ngủ và mệt mỏi kéo dài trong mùa nóng.
- Hệ thống điện hoặc làm mát quá tải.
- Việc di chuyển đến nơi làm việc trở nên khó khăn.
- Nhân viên phải chăm sóc trẻ nhỏ hoặc người thân bị ảnh hưởng bởi thời tiết.
- Nhà cung cấp và chuỗi vận hành bị gián đoạn.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ hỏi: “Ai đang làm việc dưới trời nắng?”, mà cần xác định: “Những vị trí, địa điểm và nhóm nhân viên nào có thể bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi nhiệt độ cao?”
Ba điểm mù khiến doanh nghiệp đánh giá thấp rủi ro
1. Chỉ hành động khi có cảnh báo nắng nóng
Nhiều doanh nghiệp chỉ kích hoạt phương án bảo vệ khi cơ quan khí tượng công bố một đợt nắng nóng.
Tuy nhiên, ILO cho biết khoảng 9 trên 10 người lao động tiếp xúc với nhiệt độ quá cao bên ngoài những đợt được chính thức xác định là sóng nhiệt. Khoảng 8 trên 10 chấn thương nghề nghiệp liên quan đến nhiệt cũng xảy ra ngoài các đợt này.
Nơi làm việc vì thế có thể đã không an toàn trước khi bản tin thời tiết gọi đó là “nắng nóng cực đoan”.
2. Chỉ nhìn vào con số trên nhiệt kế
Nhiệt độ không khí chưa phản ánh đầy đủ mức nhiệt mà cơ thể phải chịu.
Độ ẩm cao khiến mồ hôi khó bay hơi. Ánh nắng trực tiếp, mái tôn, mặt đường và máy móc tạo thêm bức xạ nhiệt. Trang phục bảo hộ làm giảm khả năng thoát nhiệt, trong khi công việc thể lực nặng khiến cơ thể tự sản sinh nhiều nhiệt hơn.
Chỉ số WBGT – Wet-Bulb Globe Temperature kết hợp nhiệt độ, độ ẩm, luồng gió và nguồn nhiệt bức xạ, vì vậy phù hợp hơn để đánh giá điều kiện thực tế tại nơi làm việc.
3. Xem đây là nhiệm vụ riêng của EHS
EHS đóng vai trò chuyên môn quan trọng, nhưng không thể một mình giải quyết toàn bộ vấn đề.
Quản trị rủi ro nhiệt có thể đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi cách bố trí ca làm, định mức lao động, thời gian nghỉ, thiết kế khu vực làm việc, chính sách thu nhập, đào tạo quản lý và kế hoạch nhân sự mùa cao điểm.
Đó là những quyết định cần sự phối hợp giữa HR, EHS, vận hành, cơ sở vật chất, tài chính và quản lý tuyến đầu.
“Workplace climate resilience” là gì?
Workplace climate resilience – năng lực chống chịu khí hậu tại nơi làm việc có thể được hiểu là khả năng doanh nghiệp dự báo, chuẩn bị, thích ứng và duy trì môi trường làm việc an toàn trước những rủi ro do khí hậu gây ra.
Một doanh nghiệp có năng lực chống chịu tốt không phải là nơi hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi nắng nóng.
Đó là nơi có thể:
- Nhận diện rủi ro trước khi xảy ra sự cố.
- Điều chỉnh công việc và nguồn lực kịp thời.
- Bảo vệ sức khỏe và thu nhập của người lao động.
- Duy trì các hoạt động thiết yếu.
- Phục hồi mà không đẩy toàn bộ tổn thất sang nhân viên.
Từ “nhắc uống nước” đến thiết kế lại công việc
Nước uống, quạt và khu vực nghỉ mát là những biện pháp cần thiết, nhưng chưa đủ.
Doanh nghiệp cần triển khai nhiều lớp giải pháp.
Ở cấp độ cơ sở vật chất, có thể cải thiện cách nhiệt, thông gió, che nắng, giảm nguồn nhiệt và bổ sung khu vực phục hồi.
Ở cấp độ tổ chức công việc, doanh nghiệp cần xem xét điều chỉnh khung giờ, phân bổ lại công việc nặng, tăng thời gian nghỉ, luân chuyển vị trí hoặc giảm tốc độ vận hành khi rủi ro tăng cao.
Ở cấp độ con người, nhân viên và quản lý cần được hướng dẫn để nhận biết dấu hiệu stress nhiệt, báo cáo sớm và phản ứng đúng trong tình huống bất thường.
Ở cấp độ chính sách, việc nghỉ để bảo vệ sức khỏe không nên khiến người lao động mất thu nhập, mất chỉ tiêu hoặc bị đánh giá là thiếu cam kết.
WHO khuyến nghị chương trình ứng phó nhiệt tại nơi làm việc phải được điều chỉnh theo khí hậu địa phương, đặc điểm từng công việc và mức độ dễ bị tổn thương của các nhóm lao động; đồng thời cần có sự tham gia của người lao động trong quá trình thiết kế giải pháp.
HR cần bước vào cuộc như thế nào?
HR không thay thế chuyên môn của EHS. Vai trò của HR là bảo đảm yếu tố con người được tích hợp vào kế hoạch thích ứng khí hậu:
- Đưa rủi ro khí hậu vào hoạch định nhân lực.
- Thiết kế chính sách làm việc và nghỉ ngơi phù hợp.
- Đào tạo quản lý tuyến đầu.
- Bảo vệ nhân viên mới, nhân viên thời vụ và các nhóm cần được hỗ trợ.
- Theo dõi nghỉ bệnh, tai nạn, lỗi vận hành và biến động nhân sự trong mùa nóng.
- Xây dựng cơ chế để nhân viên phản ánh điều kiện làm việc không an toàn.
- Bảo đảm nhà thầu và đối tác lao động tuân thủ cùng tiêu chuẩn bảo vệ con người.
Quan trọng hơn, HR cần giúp doanh nghiệp thay đổi một tư duy phổ biến:
Khả năng chịu nóng không phải là thước đo thái độ làm việc.
Khi một nhân viên cần nghỉ, giảm tốc độ hoặc đề nghị hỗ trợ vì nhiệt độ cao, đó không nhất thiết là sự yếu đuối. Đó có thể là dấu hiệu cho thấy hệ thống làm việc đã tiến gần đến giới hạn an toàn.
Checklist: Doanh nghiệp đã sẵn sàng ứng phó với nắng nóng?
Đánh dấu vào những nội dung doanh nghiệp đã triển khai đầy đủ:
☐ 1. Bản đồ rủi ro: Đã xác định các vị trí, khu vực, khung giờ và nhóm nhân viên có mức tiếp xúc nhiệt cao.
☐ 2. Đo lường tại nơi làm việc: Không chỉ sử dụng nhiệt độ từ bản tin thời tiết mà có cách theo dõi điều kiện thực tế tại nhà máy, kho, công trường hoặc khu vực vận hành.
☐ 3. Ngưỡng hành động: Có tiêu chí rõ ràng để tăng thời gian nghỉ, điều chỉnh công việc, luân chuyển vị trí hoặc tạm dừng hoạt động.
☐ 4. Quyền quyết định: Quản lý tuyến đầu biết mình được phép làm gì khi mức rủi ro tăng lên.
☐ 5. Lịch làm việc linh hoạt: Có thể chuyển công việc nặng sang giờ mát hơn hoặc điều chỉnh ca làm khi cần thiết.
☐ 6. Bảo vệ nhân viên mới: Có giai đoạn thích nghi và theo dõi riêng cho nhân viên mới, thời vụ hoặc vừa trở lại làm việc.
☐ 7. Đào tạo và ứng phó: Nhân viên, quản lý và đội ngũ hỗ trợ biết cách nhận diện, báo cáo và xử lý tình huống liên quan đến nhiệt.
☐ 8. Kênh phản ánh an toàn: Nhân viên có thể báo cáo khu vực quá nóng hoặc dấu hiệu sức khỏe mà không lo bị đánh giá hay mất quyền lợi.
☐ 9. Quản lý nhà thầu: Các nhà thầu, đối tác và lao động thuê ngoài được áp dụng tiêu chuẩn bảo vệ tương đương nhân viên chính thức.
☐ 10. Theo dõi dữ liệu: Doanh nghiệp phân tích nghỉ bệnh, tai nạn, lỗi sản xuất, năng suất và biến động nhân sự theo mùa hoặc theo nhiệt độ.
Tự đánh giá nhanh
8–10 điểm: Doanh nghiệp đã có nền tảng tương đối tốt, cần tiếp tục kiểm tra hiệu quả thực tế và cập nhật theo từng địa điểm.
5–7 điểm: Đã có một số biện pháp nhưng còn rời rạc; nên xây dựng kế hoạch phối hợp chính thức giữa HR, EHS và vận hành.
0–4 điểm: Doanh nghiệp đang chủ yếu phản ứng khi sự cố xảy ra; cần ưu tiên lập bản đồ rủi ro và quy trình hành động.
Checklist mang tính định hướng ban đầu, không thay thế việc đánh giá chuyên môn về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp.
Năng lực chống chịu bắt đầu từ cách doanh nghiệp nhìn nhận con người
Trong tương lai, khí hậu sẽ không chỉ ảnh hưởng đến địa điểm đặt nhà máy, chi phí điện hoặc chuỗi cung ứng.
Nó còn quyết định nhân viên có thể đến nơi làm việc hay không, làm việc an toàn trong bao lâu và có tiếp tục gắn bó với doanh nghiệp hay không.
Một doanh nghiệp thực sự sẵn sàng không phải là nơi có thể yêu cầu mọi người tiếp tục làm việc bất chấp nắng nóng.
Đó là nơi không buộc người lao động phải trả giá cho biến đổi khí hậu bằng sức khỏe, thu nhập và tương lai nghề nghiệp của mình.
