Sau những đợt nắng nóng kéo dài là mùa mưa bão với một chuỗi rủi ro khác: đường ngập, cây đổ, sạt lở, mất điện, gián đoạn internet, nhân viên không thể đến nơi làm việc, nhà máy thiếu nguyên liệu và nhà cung cấp không thể giao hàng đúng hạn.
Trong những tình huống ấy, câu hỏi của người lao động không chỉ là: “Hôm nay công ty có cho làm việc tại nhà không?”, mà còn là: Tôi có phải đánh đổi sự an toàn để bảo đảm ngày công, thu nhập và kết quả công việc hay không?
Đây chính là lúc doanh nghiệp cần mở rộng cách hiểu về an sinh tại nơi làm việc. An sinh không chỉ là các chương trình chăm sóc sức khỏe trong điều kiện vận hành bình thường. An sinh còn là khả năng bảo vệ con người, duy trì thu nhập hợp lý và tổ chức lại công việc khi điều kiện bên ngoài trở nên bất thường.
Thời tiết cực đoan không còn là vấn đề riêng của bộ phận an toàn và cơ sở vật chất
Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới, châu Á đang ấm lên với tốc độ gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Nhiệt độ cao, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gây tổn thất đáng kể cho kinh tế, hệ sinh thái và đời sống xã hội trong khu vực. Báo cáo khí hậu châu Á năm 2025 tiếp tục ghi nhận mưa lớn, lũ lụt và thời tiết nguy hiểm ảnh hưởng tới hàng triệu người, đồng thời nhấn mạnh vai trò của cảnh báo sớm và hành động phối hợp.
Việt Nam đặc biệt dễ bị tổn thương trước rủi ro khí hậu do đường bờ biển dài, mật độ dân cư cao tại các vùng đồng bằng và mức độ tập trung lớn của hoạt động sản xuất tại những khu vực có nguy cơ ngập lụt. Ngân hàng Thế giới ước tính rằng nếu không có biện pháp thích ứng và giảm thiểu phù hợp, biến đổi khí hậu có thể khiến Việt Nam mất khoảng 12%–14,5% GDP mỗi năm vào năm 2050.
Tác động này không chỉ tồn tại trong các mô hình dự báo dài hạn. Sau bão Yagi năm 2024, Ngân hàng Thế giới ước tính thiệt hại kinh tế tại Việt Nam lên tới khoảng 3,2 tỷ USD, tương đương 0,7% GDP. Hoạt động sản xuất, nguồn nguyên liệu, điện, giao thông và chuỗi cung ứng tại nhiều tỉnh phía Bắc đều bị gián đoạn.
Vì vậy, thời tiết cực đoan không thể tiếp tục được xem là một sự cố môi trường mà bộ phận Facility, EHS hay Security tự xử lý. Đây đồng thời là:
- Rủi ro về sức khỏe và an toàn người lao động.
- Rủi ro về khả năng đi lại và tiếp cận nơi làm việc.
- Rủi ro về thu nhập, ngày công và công bằng nội bộ.
- Rủi ro về năng suất và khả năng phục vụ khách hàng.
- Rủi ro về chuỗi cung ứng và tính liên tục trong kinh doanh.
- Rủi ro về niềm tin của nhân viên đối với doanh nghiệp.
Workplace climate resilience là gì?
Anphabe đề xuất hiểu workplace climate resilience – khả năng chống chịu khí hậu tại nơi làm việc – là năng lực của doanh nghiệp trong việc: Dự báo rủi ro, bảo vệ con người, chuyển đổi phương thức làm việc, duy trì các hoạt động thiết yếu và phục hồi công bằng sau một sự kiện thời tiết cực đoan.
Khái niệm này rộng hơn việc trang bị áo mưa, máy bơm, máy phát điện hay gửi một email cảnh báo. Một doanh nghiệp có khả năng chống chịu tốt cần trả lời được bốn câu hỏi:
- Ai trong lực lượng lao động đang chịu rủi ro lớn nhất?
- Công việc nào phải tiếp tục và công việc nào có thể tạm dừng?
- Ai có quyền quyết định đóng cửa, làm việc từ xa hoặc thay đổi ca làm?
- Thu nhập và quyền lợi của người lao động sẽ được bảo vệ thế nào?
Khoảng cách giữa nhận biết rủi ro và sẵn sàng ứng phó hiện vẫn còn khá lớn.
Doanh nghiệp đã nhận ra rủi ro, nhưng chưa đưa khí hậu vào các quyết định vận hành
Khảo sát hơn 2.100 lãnh đạo cấp cao tại 27 quốc gia của Deloitte cho thấy 70% dự báo biến đổi khí hậu sẽ tác động ở mức cao hoặc rất cao tới chiến lược và hoạt động của doanh nghiệp trong ba năm tiếp theo. Có 85% tổ chức đã tăng đầu tư cho phát triển bền vững, nhưng mới 45% cho biết đang chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng đặt khí hậu và phát triển bền vững vào trung tâm chiến lược.
Điều đáng chú ý là các lãnh đạo không còn chỉ nhìn thấy lợi ích về hình ảnh thương hiệu. Có 37% xem hiệu quả hoặc khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng là một trong những lợi ích quan trọng từ hành động khí hậu. Tuy nhiên, hơn một phần tư tổ chức vẫn mới thực hiện rất ít hoặc chưa thực hiện những hành động có khả năng tạo ra thay đổi đáng kể.
Khoảng cách này tiếp tục xuất hiện trong khảo sát 4.454 CEO tại 95 quốc gia và vùng lãnh thổ của PwC năm 2026. Có 42% CEO đánh giá doanh nghiệp của họ ít nhất đang chịu mức độ rủi ro trung bình trước khả năng tổn thất tài chính đáng kể do biến đổi khí hậu trong năm tới. Dù vậy, chỉ 24% cho biết doanh nghiệp đã có quy trình rõ ràng để đưa rủi ro khí hậu vào quyết định về chuỗi cung ứng và nguồn cung; tỷ lệ đưa khí hậu vào phân bổ vốn chỉ đạt 20%.
Khảo sát thích ứng khí hậu của Marsh cũng cho thấy 73% tổ chức tại châu Á đã chịu tác động của thời tiết cực đoan trong ba năm gần nhất. Trên toàn bộ mẫu khảo sát, 74% ghi nhận tổn thất hoặc gián đoạn đối với tài sản vật chất, còn 67% ghi nhận ảnh hưởng tới hoạt động và con người.
Mặc dù 78% tổ chức cho biết đang đánh giá tác động khí hậu trong tương lai, chỉ 38% thực hiện phân tích vượt ra ngoài nhận định định tính. Có 22% chưa đánh giá tác động khí hậu; trong khi sự phụ thuộc vào nhà cung cấp và hạ tầng thiết yếu cũng chưa được xem xét đầy đủ.
Ngay tại Việt Nam, khảo sát 37 doanh nghiệp Thụy Điển năm 2025 ghi nhận phát triển bền vững nằm trong ba yếu tố hàng đầu giúp duy trì năng lực cạnh tranh, được 35% doanh nghiệp lựa chọn. Đây là một mẫu khảo sát nhỏ, không đại diện cho toàn thị trường, nhưng cho thấy các doanh nghiệp quốc tế đang hoạt động tại Việt Nam đã bắt đầu xem khả năng thích ứng với những thay đổi môi trường là một phần của lợi thế kinh doanh.
Vấn đề không còn nằm ở việc doanh nghiệp có tin rằng thời tiết cực đoan sẽ ảnh hưởng đến mình hay không. Vấn đề là doanh nghiệp đã chuyển nhận thức ấy thành quyền quyết định, quy trình nhân sự và nguồn lực ứng phó cụ thể hay chưa.
Bốn điểm mù trong kế hoạch ứng phó mưa bão của doanh nghiệp
1. Chỉ bảo vệ địa điểm làm việc, chưa bảo vệ hành trình đi làm
Doanh nghiệp có thể kiểm tra mái nhà, hệ thống thoát nước, kho hàng và máy phát điện, nhưng lại ít đánh giá rủi ro trên quãng đường nhân viên di chuyển.
Trong điều kiện mưa lớn, nơi làm việc có thể vẫn an toàn nhưng tuyến đường đến công ty đã bị ngập, sạt lở hoặc tắc nghẽn. Nếu chính sách chấm công và KPI vẫn được áp dụng như ngày bình thường, người lao động sẽ phải tự lựa chọn giữa an toàn cá nhân và thu nhập.
Đây là một lựa chọn không nên được đẩy về phía nhân viên.
Bản đồ rủi ro khí hậu của doanh nghiệp vì thế không nên dừng lại ở địa chỉ văn phòng và nhà máy. HR cần phối hợp với bộ phận an toàn để xác định:
- Các khu vực tập trung đông nhân viên.
- Những tuyến đường thường xuyên ngập hoặc bị chia cắt.
- Nhóm nhân viên làm ca đêm, đi xe máy hoặc di chuyển đường dài.
- Nhân viên làm việc ngoài trời, giao nhận, bán hàng và bảo trì hiện trường.
- Người có trách nhiệm chăm sóc trẻ em, người cao tuổi hoặc thành viên gia đình cần hỗ trợ.
Việc thu thập thông tin phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, tối thiểu hóa dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư. Mục đích không phải là theo dõi vị trí nhân viên, mà là thiết kế phương án ứng phó phù hợp với mức độ rủi ro thực tế.
2. Xem làm việc từ xa là phương án duy nhất
“Cho nhân viên làm việc tại nhà” thường là phản ứng đầu tiên của doanh nghiệp khi có mưa bão. Tuy nhiên, giải pháp này chủ yếu phù hợp với lao động văn phòng có máy tính, điện, internet ổn định và không phải chăm sóc gia đình trong tình trạng khẩn cấp.
Lao động nhà máy, kho vận, bảo vệ, bán lẻ, dịch vụ khách hàng trực tiếp và kỹ thuật hiện trường không thể chuyển toàn bộ công việc lên môi trường trực tuyến.
Nếu nhóm văn phòng được làm việc từ xa và vẫn nhận đủ thu nhập, trong khi nhóm tuyến đầu phải sử dụng phép năm, nghỉ không lương hoặc đối mặt với rủi ro di chuyển, chính sách ứng phó có thể vô tình tạo ra bất bình đẳng.
Một kế hoạch tốt cần thiết kế nhiều chế độ công việc thay thế:
|
Nhóm công việc |
Phương án khi có thời tiết cực đoan |
|
Có thể làm từ xa |
Kích hoạt làm việc từ xa, linh hoạt thời gian, giảm họp và ưu tiên nhiệm vụ thiết yếu |
|
Phải có mặt một phần |
Chia nhỏ ca, bố trí nhân sự tối thiểu, hỗ trợ phương tiện và nơi nghỉ an toàn |
|
Công việc ngoài hiện trường |
Áp dụng quyền dừng công việc khi điều kiện không an toàn |
|
Công việc có thể trì hoãn |
Tạm dừng có kế hoạch, điều chỉnh KPI và thời hạn |
|
Lao động bị cô lập do ngập lụt |
Nghỉ thời tiết khẩn cấp, hỗ trợ tạm ứng hoặc duy trì thu nhập theo chính sách doanh nghiệp |
Công bằng không có nghĩa là mọi người được áp dụng cùng một phương án. Công bằng là mỗi nhóm lao động đều nhận được một hình thức bảo vệ tương xứng với rủi ro của họ.
3. Có kế hoạch nhưng không có ngưỡng kích hoạt
Nhiều doanh nghiệp có tài liệu về ứng phó thiên tai nhưng không xác định rõ khi nào kế hoạch được kích hoạt.
HR chờ Ban giám đốc. Ban giám đốc chờ thông báo của địa phương. Quản lý trực tiếp lại chờ HR. Trong thời gian đó, nhân viên vẫn không biết sáng hôm sau có phải đến công ty hay không.
Khảo sát Business Continuity Institute năm 2025 ghi nhận thời tiết cực đoan lần đầu tiên kể từ năm 2017 trở thành nguyên nhân đơn lẻ lớn nhất gây gián đoạn tổ chức trong 12 tháng trước khảo sát. Đây cũng là mối lo ngại lớn thứ hai của doanh nghiệp trong 12 tháng tiếp theo. Tuy nhiên, 21,1% tổ chức vẫn không thực hiện phân tích xu hướng rủi ro.
International SOS cũng chỉ ra một “khoảng trống sẵn sàng”: 57% lãnh đạo cho rằng rủi ro mới xuất hiện nhanh hơn khả năng quản lý của tổ chức; 74% nhận thấy thời gian dành cho các quyết định quan trọng đang thu hẹp, nhưng chỉ 35% tự tin có thể huy động đội ngũ nhanh chóng.
Kế hoạch ứng phó vì thế phải được xây dựng theo ngưỡng hành động, chẳng hạn:
- Khi có cảnh báo chính thức ở một cấp độ xác định.
- Khi một tỷ lệ nhất định các tuyến đường chính bị ngập hoặc gián đoạn.
- Khi giao thông công cộng tạm dừng.
- Khi điện, nước hoặc internet tại cơ sở không đáp ứng điều kiện an toàn.
- Khi cơ quan chức năng khuyến cáo hạn chế di chuyển.
- Khi nhà cung cấp thiết yếu xác nhận không thể giao hàng.
Mỗi ngưỡng cần gắn với một quyết định đã được phê duyệt trước: đóng cửa cơ sở, chuyển sang làm việc từ xa, thay đổi ca, tạm dừng công việc hoặc kích hoạt hỗ trợ nhân viên.
4. Chỉ tính đến nhân viên chính thức, bỏ quên hệ sinh thái lao động
Một nơi làm việc không chỉ gồm nhân viên ký hợp đồng trực tiếp. Hoạt động của doanh nghiệp còn phụ thuộc vào nhân viên thời vụ, tài xế, bảo vệ, người giao hàng, nhà thầu bảo trì, lao động của nhà cung cấp và các đối tác logistics.
Khi thời tiết cực đoan xảy ra, chính các nhóm này thường phải tiếp tục di chuyển và làm việc trong điều kiện rủi ro cao hơn. Tuy nhiên, họ có thể không nhận được email cảnh báo, quyền dừng công việc, hỗ trợ đi lại hoặc chính sách thu nhập giống nhân viên nội bộ.
Khả năng chống chịu khí hậu chỉ thực sự hiệu quả khi được mở rộng sang toàn bộ chuỗi vận hành. Doanh nghiệp cần đưa yêu cầu về an toàn thời tiết, liên lạc khẩn cấp, phương án nhân sự thay thế và quyền tạm ngừng công việc vào thỏa thuận với các nhà thầu, đơn vị vận chuyển và nhà cung cấp thiết yếu.
Năm cấu phần của một kế hoạch bảo vệ người lao động trước thời tiết cực đoan
1. Phân loại rủi ro theo con người, không chỉ theo địa điểm
Doanh nghiệp cần xác định nhóm lao động nào có mức độ phơi nhiễm cao nhất và khả năng tự bảo vệ thấp nhất.
Bên cạnh vị trí làm việc, đánh giá cần tính đến phương tiện đi lại, thời gian làm ca, tính chất công việc, khả năng làm từ xa và trách nhiệm chăm sóc gia đình. Các nhóm có hoàn cảnh đặc biệt cần được tiếp cận hỗ trợ mà không phải công khai thông tin sức khỏe hoặc đời sống cá nhân nhiều hơn mức cần thiết.
2. Thiết lập quyền quyết định rõ ràng
Kế hoạch phải ghi rõ ai được quyền:
- Tạm dừng hoạt động tại một địa điểm.
- Cho nhân viên làm việc từ xa.
- Hủy hoặc điều chỉnh ca làm.
- Phê duyệt phương tiện đưa đón và chỗ ở tạm thời.
- Kích hoạt ngân sách hỗ trợ khẩn cấp.
- Thông báo thời điểm trở lại làm việc.
Quản lý tuyến đầu cũng cần có quyền dừng công việc khi điều kiện thực tế không an toàn, thay vì phải chờ nhiều cấp phê duyệt.
3. Xây dựng “chế độ vận hành tối thiểu”
Không phải tất cả hoạt động đều cần được duy trì trong mưa bão. Doanh nghiệp nên xác định trước:
- Công việc bắt buộc phải tiếp tục.
- Công việc có thể thực hiện từ xa.
- Công việc được phép trì hoãn.
- Số nhân sự tối thiểu cần có mặt.
- Nhà cung cấp và hệ thống thiết yếu.
- Mức dịch vụ tối thiểu cam kết với khách hàng.
Khi đã có danh mục này, tổ chức sẽ tránh được phản ứng “mọi người vẫn phải làm như bình thường” trong một tình huống hoàn toàn không bình thường.
4. Bảo vệ thu nhập và sức khỏe tinh thần
Tổn thất của người lao động không dừng lại ở việc nghỉ một ngày. Họ có thể phải sửa chữa nhà cửa, chăm sóc người thân, di chuyển tới nơi ở tạm thời hoặc đối mặt với gián đoạn điện nước kéo dài.
Tùy khả năng và mô hình lao động, doanh nghiệp có thể cân nhắc:
- Ngày nghỉ thời tiết khẩn cấp.
- Không trừ phép khi có khuyến cáo hạn chế di chuyển.
- Tạm ứng lương hoặc hỗ trợ tài chính khẩn cấp.
- Hỗ trợ nơi ở, phương tiện, dữ liệu di động và nguồn điện dự phòng.
- Điều chỉnh KPI, lịch họp và thời hạn hoàn thành công việc.
- Dịch vụ tư vấn tâm lý sau sự kiện nghiêm trọng.
Một nguyên tắc quan trọng là không dùng năng suất trong giai đoạn khẩn cấp để đánh giá cam kết hay thái độ của nhân viên. Làm việc tại nhà trong lúc khu dân cư bị ngập, mất điện hoặc trường học đóng cửa không giống một ngày làm việc từ xa thông thường.
5. Diễn tập và phục hồi sau sự cố
Kế hoạch chỉ có giá trị khi người lao động biết mình cần làm gì.
Doanh nghiệp nên tổ chức diễn tập định kỳ, ít nhất ở cấp độ bàn giấy, với các tình huống như văn phòng bị ngập, nhà máy mất điện, tuyến vận chuyển bị gián đoạn hoặc một bộ phận lớn nhân viên không thể đi làm.
Sau mỗi sự kiện, HR cần cùng các bộ phận liên quan thực hiện đánh giá:
- Quyết định có được đưa ra đủ sớm không?
- Nhân viên có nhận được thông tin từ một nguồn thống nhất không?
- Có ai phải di chuyển trong điều kiện không an toàn không?
- Nhóm lao động nào chưa được hỗ trợ đầy đủ?
- Chính sách thu nhập có tạo ra bất công không?
- Nhà cung cấp nào không đáp ứng phương án liên tục?
- Mất bao lâu để khôi phục hoạt động ổn định?
Mục tiêu của việc đánh giá không phải là tìm người chịu trách nhiệm, mà là giảm mức độ tổn thương trong sự kiện tiếp theo.
HR nên đo lường điều gì?
Để workplace climate resilience không dừng ở một khẩu hiệu, doanh nghiệp có thể theo dõi một số chỉ số:
- Tỷ lệ địa điểm đã hoàn thành đánh giá rủi ro khí hậu.
- Tỷ lệ công việc thiết yếu có phương án vận hành thay thế.
- Thời gian từ khi nhận cảnh báo đến khi đưa ra quyết định.
- Tỷ lệ người lao động nhận được thông báo khẩn cấp.
- Tỷ lệ quản lý đã tham gia diễn tập.
- Số trường hợp nhân viên phải di chuyển trong điều kiện không an toàn.
- Tỷ lệ nhà cung cấp thiết yếu có phương án dự phòng.
- Số giờ làm việc bị gián đoạn và thời gian phục hồi.
- Tỷ lệ nhân viên đánh giá rằng công ty đặt sự an toàn của họ lên trước chỉ tiêu công việc.
- Tỷ lệ hành động cải tiến sau sự cố được hoàn tất đúng hạn.
Trong đó, chỉ số quan trọng nhất có thể không phải là số giờ vận hành được duy trì, mà là mức độ tin tưởng của người lao động rằng doanh nghiệp sẽ không buộc họ phải lựa chọn giữa sự an toàn và thu nhập.
Từ ứng phó thời tiết sang thiết kế một nơi làm việc có khả năng chống chịu
Một email “mọi người chú ý an toàn khi đi làm” không thể thay thế cho quyền dừng công việc. Một ngày làm việc từ xa không thể thay thế cho chính sách bảo vệ thu nhập. Một máy phát điện cũng không thể thay thế cho phương án hỗ trợ nhân viên đang bị cô lập vì ngập lụt.
Workplace climate resilience đòi hỏi doanh nghiệp kết nối bốn hệ thống vốn thường hoạt động tách rời: an toàn lao động, nhân sự, liên tục kinh doanh và chuỗi cung ứng.
Mùa mưa bão vì thế không chỉ là bài kiểm tra đối với hạ tầng của doanh nghiệp. Đây còn là bài kiểm tra đối với văn hóa lãnh đạo:
- Doanh nghiệp ra quyết định đủ sớm hay đợi tới khi nhân viên đã lên đường?
- Quản lý đặt an toàn lên trước hay vẫn ưu tiên hiện diện và KPI?
- Chính sách có bảo vệ toàn bộ lực lượng lao động hay chỉ nhóm có thể làm việc trực tuyến?
- Doanh nghiệp có học hỏi sau mỗi sự cố hay lại quay về cách vận hành cũ?
An sinh tại nơi làm việc được thể hiện rõ nhất không phải khi mọi thứ diễn ra thuận lợi, mà trong những thời điểm người lao động dễ bị tổn thương nhất.
Sau nắng nóng sẽ còn mưa bão, ngập lụt và nhiều hình thái thời tiết khó lường khác. Doanh nghiệp không thể kiểm soát thời tiết. Nhưng doanh nghiệp hoàn toàn có thể kiểm soát cách mình chuẩn bị, cách mình ra quyết định và cách mình đối xử với con người trong khủng hoảng.
Một nơi làm việc có khả năng chống chịu không phải là nơi không bao giờ bị gián đoạn. Đó là nơi biết hoạt động nào cần tiếp tục, hoạt động nào nên tạm dừng và không bao giờ đặt sự an toàn của người lao động sau yêu cầu vận hành.
